Zelfmanagement

Kwetsbaarheid eerder in beeld krijgen door vroegsignalering. Door betere advisering meerwerk voorkomen. Met meer welzijn en verantwoord langer thuis als beoogde resultaten.

Zelfmanagement gaat niet vanzelf

Hoe kun je zorgprofessionals het beste competenties aanleren die het zelfmanagement van cliënten vergroten? Dit is onderzocht in een wetenschappelijk onderbouwd nascholingstraject, ondersteund door Zorgpact Midden Nederland.

Van september 2016 tot december 2017 hebben de HU en het UMCU onder leiding van Heleen Westland gezamenlijk een interactief nascholingstraject over zelfmanagement ontwikkeld, speciaal voor verpleegkundigen die patiënten met een chronische aandoening begeleiden. De resultaten van de eerste pilot én de vervolgstappen zijn nu bekend.

Nascholingstraject

De projectgroep heeft een handboek ontwikkeld met een stapsgewijze gesprekstructuur om verpleegkundigen handvatten te geven. Handvatten om hun patiënten te ondersteunen bij het aanleren en toepassen van zelfmanagementvaardigheden. Deze gespreksstructuur kan tijdens ieder consult ingezet worden. De wensen en behoeften van de patiënt ten aanzien van zelfmanagement staan centraal en de verpleegkundige heeft een duidelijke ondersteunende rol.

Met een scholingstraject van 3 tot 4 maanden worden deelnemers intensief geschoold en begeleid bij het nadenken over zelfmanagement en de betekenis en gevolgen hiervan voor de dagelijkse praktijk.

Er zijn drie trainingsdagen waarin de deelnemers reflecteren op hun opvattingen, attitude en motivatie en de benodigde kennis en coachings-/gespreksvaardigheden aanleren aan de hand van de ontwikkelde gespreksstructuur. Ook coacht de trainer de deelnemers individueel met hulp van video-opnames van consulten. Zo worden deelnemers gestimuleerd om vaardigheden te leren en te verfijnen.

Doelgroep

Het nascholingstraject richt zich (in eerste instantie) op verpleegkundigen die patiënten met een chronische aandoening op consultbasis begeleiden. Zoals praktijkondersteuners bij de huisartsenpraktijk (POH), gespecialiseerd verpleegkundigen en verpleegkundig specialisten die werkzaam zijn in een ziekenhuis.

Conclusies

Als eerste conclusie stelt de projectgroep dat deelnemers anders omgaan met hun competenties betreffende het ondersteunen van zelfmanagement in de praktijk. Dit komt vooral door de duidelijke gespreksstructuur, het oefenen van de gespreksstructuur door rollenspellen, individuele coaching, toepassen ervan in de praktijk en de bewustwording van de eigen competenties in gespreksvaardigheden.

Het ervaren van meer diepgang in consulten en het vaardiger worden in het toepassen van de gespreksstructuur sterkt het vertrouwen en werkt motiverend. De pilot bevestigde dat het aanleren van gespreksvaardigheden op het gebied van zelfmanagement moeilijk is. Inzicht krijgen in eigen valkuilen en eigen routines en om van daaruit nieuwe vaardigheden aan te leren, eigen te maken en te verfijnen kost veel tijd en oefenen.

Vervolgstappen

Op basis van de evaluatie van deze eerste pilot, gaan UMC Academie en Hogeschool Utrecht nu de mogelijkheden voor een tweede, grotere pilot in kaart brengen. De denkrichting hierbij is dat het programma onder een bredere doelgroep medewerkers wordt getoetst. Zowel MBO- als HBO-geschoolde medewerkers uit een breder werkveld die hun eigen consulten op dit gebied verder willen brengen. Zodra het zover is, wordt een oproep gedaan aan medewerkers om zich hiervoor in te schrijven.

Op basis van de tweede pilot wordt gekeken hoe deze methodiek kan worden aangeboden aan zorginstellingen en aan MBO- en HBO opleidingen zorg & welzijn in de regio.

Projectgroep en regiegroep

Projectgroep:

  • Heleen Westland, projectleider, promovendus TASTE, Julius Centrum, UMC Utrecht
  • Helga Kragten, senior opleider/adviseur UMC Utrecht Academie, UMC Utrecht
  • Hilda van der Heyde, studieleider post-hbo opleiding Chronisch Zieken en docent Instituut Verpleegkundige Studies, Hogeschool Utrecht

Regiegroep:

  • Heleen Westland, projectleider, promovendus TASTE, Julius Centrum, UMC Utrecht
  • Marieke Schuurmans, hoogleraar Verplegingswetenschap, Julius Centrum, UMC Utrecht
  • Helma van Zundert/interim Gert Lucas, manager Opleidingscentrum, UMC Utrecht
  • Carolien Sino, Instituutsdirecteur Verpleegkundige Studies, Hogeschool Utrecht

Meer weten

Meer weten over de pilot? Lees het interview met Heleen Westland.